Inloggen
Abonneren
Contact
Vier de meertaligheid!
Als meertaligheid zowel op school als thuis op een goede manier wordt benut, zijn er veel kansen en voordelen voor een kind dat één of meer talen op jonge leeftijd verwerft. Daarom: vier de meertaligheid!
Veel leerlingen spreken thuis een andere taal dan het Nederlands. Bekend is dat kennis, vaardigheden en inzichten die in de ene taal worden opgedaan, helpen om een andere taal te begrijpen en sneller verbanden te leggen (Cummins,1979). Maar hoe kun je meertaligheid op school benutten en het taalonderwijs aan meertalige kinderen verbeteren? Joke de Hoogh, NT2-leerkracht op Montessorischool De Regenboog in Amsterdam Zuidoost, deelt in dit artikel onderzoeken, ervaringen en praktische ideeën over de acceptatie, de waardering, het bewustzijn en gebruik van meertaligheid op school.
Ik zie zijn ogen oplichten: ‘Hé dat ken ik. Dat is mijn taal!’ Adam uit groep 3 pakt het boek dat ik van Dima gekregen heb. Ze heeft het boek op mijn verzoek uit Damascus meegenomen, toen ze een bezoek bracht aan haar ouders in Syrië. ‘Lees eens voor, Adam.’ Adam slaat het achterste blad om en leest voor. Even later scan ik de QR-code waarop Dima het boek heeft ingesproken. Zo kan iedereen het boek beluisteren. ‘Waar staat het boek in de bibliotheek, juf?’ vraagt Adam, ‘ik wil het graag lenen.’
Cummins stelt de talen die je verwerft voor als ijsbergen. Het gemeenschappelijke deel is een niet-talige kennisbasis, het deel ‘onder water’. Hierin zitten alle aspecten waarop je voor alle talen een beroep doet. Het gaat om complexere cognitieve vaardigheden, zoals abstract denken, lezen en kennis van de wereld. Daarop bouw je verder als je een tweede (of derde, of vierde…) taal leert. Inzichten die je in de ene taal verwerft, helpen om een andere taal te begrijpen en sneller verbanden te leggen. Dat blijkt bijvoorbeeld heel duidelijk als je woorden in een nieuwe taal leert. Als je een concept al kent en daar in je eerste taal al een woord voor hebt, hoef je enkel een nieuw label op dat begrip te plakken. Dit betekent dat een sterk ontwikkelde thuistaal zorgt voor een sterkere verwerving van het Nederlands (Cummins, 1979).
Onder water zit de niet-talige basiskennis waarop je in alle talen een beroep kunt doen.
Acceptatie
Adam spreekt thuis Arabisch, dat is zijn thuistaal. Hij heeft een sterke basis ontwikkeld in zijn eerste taal en kan uit zijn kennis van het Arabisch putten om Nederlands te leren, mede omdat zijn taal op school geaccepteerd wordt. De acceptatie van verschillende talen wordt vergroot met de aanwezigheid van een meertalige boekenkast. Door meertaligheid te zien als rijkdom voelen leerlingen zich meer gezien en gewaardeerd. In de boekenkast op school staan dan ook boeken in allerlei talen: Oekraïens, Armeens, Engels, Fries, Arabisch, Russisch… Enkele boeken zijn vertalingen, de meesten zijn klassiekers uit het land van herkomst. Gekocht door ouders tijdens vakanties of familiebezoek, meegenomen uit de eigen boekenkast of buiten-bibliotheek.
Vragen naar de thuistaal voelt als acceptatie van het kind
Waardering
‘We zien dat leerlingen die de ruimte krijgen om in hun thuistaal te mogen spreken meer betrokken zijn bij de lessen op school. Daarnaast ontwikkelen ze vertrouwen in hun eigen kunnen’ (Gaikhorst 2021). Op een ochtend, als de ouders hun kinderen naar school brengen, vragen we ouders in hun moedertaal ‘goedemorgen’ op een poster te schrijven. Drie ouders blijven om de poster staan en bediscussiëren de verschillende talen in Suriname. Een vader schrijft ‘gooiemoorige’ in het Limburgs. Arabisch, Duits, Frans, Slowaaks, Amhari, de hele wereld komt voorbij. Ouders laten weten hoezeer ze het waarderen dat naar hun thuistaal gevraagd wordt en voelen dat als acceptatie van hun identiteit en die van hun kind: onze taal mag op school gebruikt worden.
Ouders schrijven het woord ‘goedemorgen’ op in hun eigen taal.
Bewustzijn
Het ijsbergmodel van Cummins laat zien dat opgroeien met meer talen een positief effect heeft, omdat je (onder water) al meer kennis hebt over hoe talen in elkaar zitten. Het is voor kinderen belangrijk om zich dat te realiseren en om het te kunnen laten zien. Het taalbewustzijn wordt vergroot door ze een taalportret van zichzelf te laten maken (zie in het kader onderaan een download voor taalportretten).
Hillary vertelt blij over al haar talen en verdeelt haar taalportret in drie gelijke delen. Het hart kleurt zij geel (de kleur die zij in de legenda gezet heeft bij Twi, een taal die in Ghana wordt gesproken). ‘Twi is mijn harttaal.’ Het hoofd kleurt ze rood, de kleur van het Engels en de benen blauw, de kleur van het Nederlands. ‘Oh juf, maar ik moet ook nog een stukje Duits kleuren, want dat leer ik van Christina!’ Ze geeft het popje oranje haren en vult de legenda aan: oranje = Duits.
Taalportretten van kinderen. Welke taal zit in je hart en welke in je hoofd?
Gebruik
In Verteltassen zitten boeken in verschillende talen. De tas van ‘Zoveel’ (T. Cooke, Walker Books, 1994) bevat bijvoorbeeld een prentenboek in het Nederlands, het Engels en in het Twi. Het Twi is de meest gesproken taal, na Engels, in Ghana. Virtuous bekijkt de Twi-versie van het boek en ziet niet meteen dat het de taal is die ze thuis spreekt. Pas als ze hardop, fonetisch, de woorden gaat lezen, herkent ze wat ze uitspreekt. Haar ogen worden groot: ‘Hé, dat ken ik, dat is mijn taal!’
We leren van haar dat Twi meer een gesproken taal is, en weinig wordt geschreven. De Verteltas gaat van hand tot hand tussen de kinderen en ouders uit Ghana. Het is belangrijk dat kinderen van jongs af aan veel in interactie zijn met hun ouders of verzorgers en dat ze een zo rijk mogelijk taalaanbod krijgen aangeboden. ‘Wie op die manier een goede basis legt in de thuistaal, leert er gemakkelijk een nieuwe taal of meerdere andere talen bij (Cummins, 1979).
Christina leest twee boeken naast elkaar: het boek ‘de kleine heks’ van Otfried Preussler uit de schoolbibliotheek en ‘Die Kleine Hexe’, van thuis meegenomen.
Vier de meertaligheid!
We leggen op een ouderbijeenkomst over meertaligheid het ijsbergmodel van Cummins aan de ouders voor en vertellen over de cognitieve en sociaal-emotionele voordelen als de thuistaal op een goede manier door ouder en leerkracht ingezet wordt. Meertalige kinderen kunnen sneller werken en meer taken tegelijkertijd uitvoeren, omdat ze in staat zijn over taal na te denken en omdat ze continu aan het schakelen zijn tussen de talen. Verder beschikken zij in grotere mate over vaardigheden als probleemoplossend vermogen, aanpassingsvermogen en creativiteit. Dit kan leiden tot betere schoolprestaties (Bialystok & Craik, 2010).
Met een goede basis in de thuistaal leer je er gemakkelijk een taal bij
Een ouder wordt emotioneel en vertelt dat haar ooit was geadviseerd om zoveel mogelijk Nederlands te praten met haar kind en dat ze daar heel onzeker van geworden is. Vader Eltefat vertelt dat hij het zo fijn vindt dat zijn kinderen met zijn ouders in het Farsi kunnen communiceren. ‘Zo goed voor de familieband.’
Aan het eind van de bijeenkomst is de vraag hoe we de acceptatie, waardering, bewustwording en het gebruik van de harttalen samen nog beter vorm kunnen geven in school. Het werken met de Verteltas (in de thuistaal) biedt aanknopingspunten. De Verteltas zorgt voor een rijk taalaanbod met boeken die ouders en kinderen samen lezen. De woordenschat van de kinderen wordt vergroot en het begrip en de kennis van verhalen verdiept. Naast het stimuleren van de Verteltas denken we over het meegeven van themawoorden en woordclusters die ouders in de eigen taal met hun kinderen kunnen bespreken.
Translanguaging, het ruimte geven aan andere talen op school, bouwt voort op wat de leerling al weet vanuit de thuistaal om het aanleren van nieuwe concepten in de schooltaal te ontwikkelen. Meertaligheid wordt hier samen gebruikt en gevierd!
Ouders houden hun taalportret omhoog tijdens de ouderbijeenkomst over meertaligheid.
Mooie woorden in je harttaal
In een evaluatierondje met de ouders bespreken we mooie woorden uit onze thuistaal, onze harttaal. ‘Ik vind Schmetterling het mooiste woord, het Duitse woord voor vlinder’. ‘Ik sunrise, want daar houd ik zo van, van die mooie rode lucht in de vroege ochtend.’ ‘Me ma wo akye, dat goedemorgen betekent, zijn mijn mooiste woorden in het Twi.’ De hele groep ouders zegt deze Ghanese woorden na en moeder Zipporah straalt trots. Net als Adam die ‘zijn’ Arabische taal geschreven zag en Virtuous die ‘haar’ Twi hardop hoorde. ‘Hé, dat ken ik. Dat is mijn taal.’
Verzamel eens mooie woorden in je harttaal
Download hier de Activiteit taalportretten
Over de auteur
Joke de Hoogh is NT2-leerkracht op Montessorischool De Regenboog in Amsterdam en bij het Kenniscentrum Verteltassen (www.verteltas.nl).
Literatuurlijst
Van Der Wildt, Van Avermaet, Van Houtte, (2017). Multilingual school population: Ensuring school belonging by tolerating multilingualism. International Journal of Bilingual Education and Bilingualism, 20(7), 868-882
Veerman, Danbury, Duarte, Gaikhorst, (2023) Meertaligheid in het basisonderwijs. Handboek voor onderwijsprofessionals: Hoe benut je de meertaligheid van leerlingen op school en in de klas? Werkplaats Onderwijsonderzoek Amsterdam.
Blikslager, Prent, Roekel van, Boer de, Zijlstra, Gaikhorst, (2022) Kans in Taal: de KiT. De Nederlandse woordenschat vergroten via de thuistaal.
Gaikhorst, Duarte (2021) Onderzoek naar meertaligheid in de klas – Amsterdams Universiteitsfonds (auf.nl)
Cummins, (1979). Linguistic interdependence and the educational development of bilingual children. Review of educational research, 49, pp. 222-51.
d’ Haens, Roest (2021) Handboek voor professionals: hoe adviseer je (toekomstige) ouders van kinderen die meertalig opgroeien? (ggdzw.nl)
Bialystok, Craik (2010) Cognitive and Linguistic Processing in the Bilingual Mind Current Directions in Psychological Science. 19(1):19-23
Websites:
www.meertaligheid.be
Meertaligheid en welke voordelen dat kan hebben – Onderwijswereld-PO
Home | Prentenboek in alle talen » (prentenboekeninalletalen.nl)
Gerelateerde artikelen
Vroege mondelinge taalontwikkeling
De eerste zeven levensjaren zijn van belang voor het ontwikkelen van een goede mondelinge taalvaardigheid. Wat is het belang van een vroege mondelinge taalvaardigheid en hoe kun...
Aanloop naar schoolrijpheid
Een kritische instelling ten opzichte van het eigen denken en dat van anderen, doen jonge kinderen op door ervaring en stimulans van de leerkracht. We noemen dit ‘reflexiviteit’...
De rol van de bibliotheek
Met de bibliotheekpas van school fietste ik – als jonge leerkracht – na schooltijd naar de dichtstbijzijnde vestiging van de bibliotheek om een stapel boeken te halen en laadde ...
