Communiceren met anderstalige ouders

Alle ouders willen graag dat het goed gaat met hun kind, ook als zij een taalbarrière hebben. Veel leerkrachten vinden het moeilijk om anderstalige ouders te bereiken, omdat zij letterlijk en figuurlijk elkaars taal niet spreken. Er zijn hulpmiddelen die de communicatie makkelijker maken.

Ouderbetrokkenheid heeft een positief effect op de cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen (Goedhart, 2020). Investeren in een goede relatie tussen ouders en school loont. Het vergroot vaak het vertrouwen dat ouders hebben in de school. Dit heeft weer een positieve invloed op de leerprestaties en het zelfvertrouwen van hun kind. Leerkrachten vinden het soms moeilijk om ouders die het Nederlands onvoldoende begrijpen, te bereiken. Zij proberen de ouderbetrokkenheid te stimuleren door activiteiten te organiseren, maar zien vaak dat de respons laag blijft. Anderstalige ouders zijn echter wel degelijk betrokken. Een persoonlijke benadering, duidelijke uitnodigingen en ondersteuning bij praktische zaken, kunnen al verschil maken.

Visie op ouderbetrokkenheid
Ouderbetrokkenheid is een ‘containerbegrip’, net als onderwijskwaliteit of beredeneerd aanbod. Containerbegrippen zijn woorden die makkelijk worden gebruikt, maar waar iedereen een eigen beeld bij heeft. Deze begrippen krijgen pas echt betekenis als je ze als schoolteam concreet hebt ingevuld met elkaar. Wat is jullie visie op ouderbetrokkenheid? Zien jullie ouders als welkome helpende handen, bijvoorbeeld als begeleider bij een schoolreis of uitstapje? Of zien jullie ouderbetrokkenheid echt als gelijkwaardig partnerschap tussen school en ouders, waarin je elkaar nodig hebt? Leerkrachten die ouders zien als gelijkwaardig partner, investeren ook in de samenwerkingsrelatie. Zij vragen ouders wat hun kind nodig heeft om zich goed te kunnen ontwikkelen, en bespreken samen wat de school hierin kan betekenen. Maar zij vragen ook wat de ouder hierin zelf kan en wil betekenen, en wat zij daarvoor nodig hebben. Op deze manier voelen ouders zich gehoord, en worden zij actief uitgenodigd om hun kind in zijn ontwikkeling te ondersteunen. Binnen de grenzen van hun eigen mogelijkheden.

Investeren in ouderbetrokkenheid is belangrijk als je ouders wilt ondersteunen in hun betrokkenheid thuis

Investeer in thuisbetrokkenheid
Niet alle vormen van ouderbetrokkenheid blijken even effectief. Betrokkenheid van de ouders bij school in de thuissituatie (voorlezen, helpen met huiswerk, het stellen van regels, interesse tonen in school) heeft een grotere impact op de ontwikkeling van kinderen, dan de betrokkenheid van ouders op school (helpen in de klas of lid zijn van de ouderraad) (Bakker, 2016). Bij thuisbetrokkenheid hoeft er geen sprake van contact te zijn tussen leerkracht en ouders. Toch heeft het investeren in het contact wel degelijk zin, als je ouders wilt ondersteunen in hun betrokkenheid bij het leren thuis. Schaf oudergesprekken niet zomaar af, bijvoorbeeld als vanwege covid-19 fysieke gesprekken op school niet mogelijk zijn. Alle ouders moeten de gelegenheid hebben om in gesprek te kunnen gaan met de leerkracht over de ontwikkeling van hun kind.

Verlaag de drempel naar school
Sommige ouders vinden het moeilijk om de school zelf te benaderen. Bijvoorbeeld omdat zij niet weten hoe zij de leerkracht kunnen bereiken of omdat zij het Nederlands onvoldoende beheersen. In een eerder artikel in HJK (Hampsink-Aalfs, 2021) werd besproken hoe scholen beter kunnen samenwerken met laaggeletterde ouders. Het onvoldoende begrijpen van (schriftelijke) communicatie gaat vaak gepaard met gevoelens van schaamte en onzekerheid. Dit maakt de drempel voor ouders om zelf de stap naar de leerkracht te zetten hoog. Als je het Nederlands ook mondeling onvoldoende beheerst, wordt dat gevoel nog versterkt. Sommige ouders zijn niet gewend om samen te werken met de school. Ouders van nieuwkomers zien vaak de leerkracht als professional, en weten niet wat zij vanuit hun ouderrol daar aan toe kunnen voegen. Zij gaan ervan uit dat de leerkracht contact met hen opneemt als het niet goed gaat met hun kind. Leerkrachten op hun beurt hebben vaak lage verwachtingen van de bijdrage die anderstalige ouders kunnen leveren, en zijn niet altijd duidelijk in wat zij van ouders verwachten. Ook voelen zij zich niet altijd voldoende capabel om in gesprek te gaan met deze ouders, en hen te betrekken bij de school (Goedhart, 2020). Hoe kunnen leerkrachten en anderstalige ouders meer elkaars taal gaan spreken?

Tweerichtingsverkeer
Educatief partnerschap is tweerichtingsverkeer. Dat betekent dat je oudercontact niet alleen moet zien als het goed informeren van ouders over hoe het (met hun kind) gaat op school. Je als leerkracht láten informeren door de ouders is minstens zo belangrijk. Dat betekent alleen niet dat je vooral ‘vertel-maar-gesprekken’ met ouders moet organiseren. Letterlijk zichtbaar zijn, en bereikbaar en benaderbaar zijn, werkt vaak beter. Zo wordt de stap voor de ouder kleiner om een vraag of probleem met jou als leerkracht te delen. Voor veel ouders is het prettig als een warme, betrokken leerkracht vertrouwen uitstraalt, en regelmatig iets positiefs deelt over hun kind. Ouders laten merken dat je hun kind zíet, heeft al een groot effect. Dit geldt ook voor hoe je naar de ouder zelf kijkt. Zie je de ouder vooral als ‘anderstalig’ of als ‘nieuwkomer’? Of kijk je verder dan het communicatieprobleem alleen, en zie je de ouder als geheel, als mens, met eigen talenten en vragen? Alleen als je de ouder als gelijkwaardig gesprekspartner ziet, kun je verkennen wat jullie nodig hebben om samen in verbinding te blijven.

In gesprek met anderstalige ouders
Veel oudercommunicatie gaat schriftelijk, via brieven, mails, app of formulieren. Voor anderstalige of laaggeletterde ouders is het niet makkelijk om deze berichten te begrijpen. Vaak zijn teksten lang, en zit de kern van de boodschap ergens in de tekst ‘verborgen’. Bij onduidelijke communicatie staat een anderstalige ouder al 1-0 achter. Verplaats je in de ontvanger van de informatie. Zorg voor heldere boodschappen, met korte zinnen en eenvoudige woorden. Zet de belangrijkste informatie bovenaan. Vaak werkt persoonlijk contact beter. Maar houd ook in je gesprek of telefoontje rekening met de ouder. Neem de tijd voor het gesprek en stel ouders op hun gemak. Laat zien dat je het belangrijk vindt om met hen te spreken. Spreek met elkaar in de taal die jullie gezamenlijk voldoende beheersen: Nederlands, of bijvoorbeeld Engels of Frans. Lukt dit niet, ga dan na of er iemand voor jullie kan tolken. Dat kan een andere leerkracht of ouder zijn, maar niet het kind. Schakel bij moeilijke onderwerpen een professionele tolk in. Dat geldt ook als je er niet zeker van bent of de informele tolk, bedoeld of onbedoeld, de juiste informatie kan verstrekken. Scholen kunnen via stichting Lowan (www.lowan.nl) met of zonder afspraak een professionele tolk inroepen. Ook telefonisch, of via een app, en vaak al binnen enkele minuten.

Kijklijst voor het oudercontact
Zonder voorbereiding op het gesprek met de leerkracht, kan de ouder alleen luisteren en antwoord geven op de vragen die worden gesteld. Als je vooraf aangeeft waar het gesprek over zal gaan, bied je de ouder de mogelijkheid om zich alvast voorbereiden. Zo kan hij –eventueel met behulp van een tolk- een actiever aandeel in jullie gesprek hebben. Een hulpmiddel dat je kunt inzetten in de voorbereiding van het reguliere oudercontact, is de ‘Kijklijst’ (www.klasse.be). Deze is in negen talen beschikbaar. Hierop staan woorden en zinnen waarmee ouders kunnen aangeven hoe zij hun kind zien. Is het teruggetrokken, spontaan of onzeker? Gaat het met plezier naar school, kan het geconcentreerd spelen? Op deze ‘Kijklijst’ staan deze woorden en zinnen zowel in het Nederlands als in de andere taal, bijvoorbeeld Arabisch, Spaans of Pools. Als ouders deze lijst voor het oudergesprek invullen, geeft dit inzicht in de overeenkomsten en verschillen die de leerkracht en de ouders zien in de ontwikkeling van het kind.

Een voorbeeld van een kijklijst voor het oudercontact

Vertaalfiches
Op dezelfde site zijn ook ‘Vertaalfiches’ te vinden. Een vertaalfiche bevat een basisboodschap die een school aan ouders kan geven, over thema’s als luizen kammen, pesten, voorlezen, schermtijd of zindelijk worden. Deze informatie wordt gegeven in laagdrempelig Nederlands en in negen verschillende talen. Soms zit er ook een filmpje bij. Het is een bewuste keuze om telkens ook de Nederlandse versie met ouders te delen. Zo worden de tekstjes meteen ook een taalles voor anderstalige ouders. De vertaalfiches vormen een aanmoediging voor ouders om Nederlands te leren. Om de band tussen ouders en school te versterken, is het belangrijk dat de vreemde taal niet systematisch wordt gebruikt, maar alleen indien nodig als hulpmiddel wordt ingezet.

Meertalig opvoeden
Ouders van nieuwkomers spreken niet alleen een andere taal dan het Nederlands, ook zijn zij vaak zelf ook nieuwkomer. Er komen veel praktische vragen op hen af. Hoe werkt het schoolsysteem? Waar moet ik zijn voor bepaalde voorzieningen? Hoe kom ik in contact met andere ouders? Op www.meertaligheid.be zijn tips te vinden in veertien verschillende talen, om ouders te ondersteunen in een meertalige opvoeding. De belangrijkste tip? Laat de ouder spreken en voorlezen in de taal die hij zelf het beste beheerst! Dat kan met boekjes zonder tekst, of met meertalige voorleesboekjes in het Nederlands én in de andere taal (bijvoorbeeld van www.nik-nak.eu).

Oudermaatjes
Als leerkracht is het belangrijk om de ondersteuningsbehoeften van ouders te herkennen, ook als ze geen nieuwkomer zijn. Vraag hen waar ze hulp bij nodig hebben of waar ze vragen over hebben. Wees alert op ouders die iets voor een andere ouder kunnen betekenen, bijvoorbeeld als tolk, digimaatje of buddy. Herkenning is erg belangrijk om te kunnen leren en zelfvertrouwen op te bouwen. Een ouder die als ervaringsdeskundige met een andere ouder optrekt, kan vaak veel betekenen. Als leerkracht kun je helpen om deze ouders met elkaar in contact te brengen. Door zelf te investeren in het betrekken van anderstalige ouders, versterk je de mogelijkheden van de ouder om als gelijkwaardig partner samen te werken met school. En vergroot je samen de ontwikkelkansen van het kind én de ouder.

Literatuurlijst

• Bakker, J. (2016). Onderwijs en ouderbetrokkenheid. Pedagogiek, 36(3), 199-210.
• Goedhart, R. (2020). Ouderbetrokkenheid bij nieuwkomers vanuit twee perspectieven: hoe leraren en ouders elkaar kunnen bereiken. Op: PLPO.NL. Utrecht: WOSO.
• Hampsink-Aalfs, 2021, Samenwerken met laaggeletterde ouders. HJK mei 2021.

Mediatips

• Kijklijst en Vertaalfiches: www.klasse.be
• Tips voor meertalig opvoeden: www.meertaligheid.be
• Adviezen voor het (ouder-)contact met nieuwkomers: www.lowan.nl

Zoeken

Communiceren met anderstalige ouders

Afspreken én aanspreken

Inloggen

Communiceren met anderstalige ouders

Gerelateerde artikelen

Kinderen en ouders in ontwikkeling

Levensvaardigheden van ouders

Zoek naar educatief partnerschap

Afspreken én aanspreken