Inloggen
Abonneren
Contact
Dammen: een goede zet!
Dammen met kleuters? Zeker weten! Want met dammen werk je aan taalvaardigheden, rekenen, breinontwikkeling én sociale vaardigheden. Zo ontwikkelt een schijnbaar eenvoudig spelletje dus verschillende vaardigheden bij het jonge kind.
“Wie begint?” vraagt Ziffra. “Ik,” zeg ik, “want wit mag altijd beginnen.” Ik schuif een damsteen schuin naar voren. Ziffra doet hetzelfde met de zwarte steen. Ik schuif mijn volgende steen schuin naast een zwarte schijf. Ziffra springt er overheen. “Ha, ik heb u geslagen!” gilt Ziffra. ”Hee,” zeggen Charise en Jasmine, “je mag de juf toch niet slaan!” Ziffra lacht hard. “Nee, niet echt!”
Het damspel geeft veel mogelijkheden voor het ontwikkelen van taalvaardigheden. De uitleg van het spel, de spelregels herhalen, het overleggen als je samen speelt, hardop redeneren, communiceren en iets duidelijk maken… Het spel biedt volop handvatten voor betekenisvolle interacties tussen het kind en de omgeving.
Ziffra en Jasmine hebben ieder een dam. “Nu mogen we helemaal diagonaal!” “Ziffra, je kunt slaan,” zegt Jasmine. “Je kunt over drie stenen heen springen, want je mag ook achteruit.” Ziffra zigzagt blij over de stenen. Aan het eind van het spel hebben Ziffra en Jasmine allebei nog een dam over. Na een paar keer heen en weer schuiven geven ze elkaar een hand: remise.
Tijdens het dammen leren de kinderen nieuwe schooltaalwoorden en -begrippen. Ze passen die begrippen functioneel toe tijdens het spel. Hiermee worden de SLO-doelen van mondelinge taalvaardigheid spelenderwijs ingevuld.
Bij dammen los je voortdurend nieuwe problemen op
Knutselen èn rekenen
Als we zelf een dambord maken, komen rekenbegrippen als lengte, omtrek en oppervlakte aan de orde. De kinderen bedenken een oplossing voor het probleem om honderd gelijke vakjes te maken. Elk vakje moet drie bij drie centimeter worden. Met een liniaal tekenen we dertig centimeter op een blaadje af. Meer meetkundige en rekenbegrippen komen aan de orde als Leon de streepjes met elkaar verbindt. “Honderd vakjes: tien rijtjes van tien. Tien keer tien is honderd.”
“Hoeveel damschijven hebben we nodig?” vraag ik. “Twintig witte en twintig zwarte,” roept Leon. Passen de doppen eigenlijk wel op de vakjes van het dambord? De kinderen zijn continu bezig met verhoudingen en verbanden leggen. Activiteiten die mooi aansluiten bij de SLO-doelen van rekenen en wiskunde voor de onderbouw.
Brein power
“Ik vind dammen leuk, want dan denk je vooruit,” zegt Butul. Ziffra zegt: “Als ik een dam krijg, is dat goed voor mijn hersenen.” Ik heb de kinderen verteld dat je van elk potje dammen weer iets nieuws leert: elke wedstrijd is nieuw, elke zet die je doet is nieuw en elke tegenstander is anders. Het spel blijft elke keer opnieuw een uitdaging voor je hersenen.
“Je lost bij dammen voortdurend nieuwe problemen op. Die verrijkingen zorgen voor een complexer brein. Je krijgt meer probleemoplossend vermogen en kunt beter plannen: je executieve functies worden ontwikkeld,” aldus hoogleraar neuropsychologie Erik Scherder (2021).
Beloning en beheersing
Eswan en Leon dammen nog een potje. “Ik ga weer verliezen, dat vind ik niet leuk. Ik kan niet tegen mijn verlies en dan word ik boos,” zegt Leon. “Ik vind het knap dat je dat weet van jezelf,” zeg ik. “Ik kan er ook niet tegen,” zegt Jasmine, “maar dan tel ik tot tien en dat helpt.” Eswan spring over de laatste damsteen van Leon. “Weer gewonnen,” juicht hij. Leons hoofd wordt rood en hij telt hardop tot tien. Dan zegt hij: “Ik wil nog een keer spelen!”
“Ergens goed in zijn, werkt belonend. Het begint op het moment dat je er goed in bent, het leuk vindt en wint. Je verlangt dan alweer naar de volgende wedstrijd. Zo werkt het beloningssysteem in je hersenen. Het is een piekervaring als je wint met een geweldige vondst: dat gevoel wil je heel vaak. En als je verloren hebt, dan denk je: ik pak je terug!” (Scherder, 2023).
“Nog een potje, juf?” Ik kijk op de klok. “We hebben nog vijf minuten. Ik weet wat. We kunnen sneldammen. Dan moet je zo snel mogelijk al je damstenen zien kwijt te raken.” Jasmine en Ziffra doen erg hun best om anders te denken. “Ah, je hebt er vier van me geslagen,” zegt Jasmine. “Ja, dat is juist goed voor jou,” zegt Ziffra. Jasmine is het eerst al haar stenen kwijt. “Ik heb verloren, oh nee gewonnen! Grappig hoor, sneldammen. Ik ga dat ook aan mijn opa leren. Dan ga ik echt vaak van hem winnen!”
SLO-doelen die je met dammen bereikt:
Mondelinge taalvaardigheid (SLO-doelen) groep 1-3
Gesprekken voeren
Woordgebruik en woordenschat: (met hulp) kiezen en productief gebruiken van (nieuwe) woorden tijdens gesprekken
Luisteren
Uitleg over activiteiten en taken begrijpen − instructies begrijpen
Spreken
(Nieuwe) woorden kiezen en gebruiken − productief gebruiken van aangeboden woorden tijdens gesprekken (met hulp)
Taalbeschouwing: begrippenlijst
voor, achter, boven, onder, beneden, links, rechts, begin, midden, diagonaal, horizontaal, verticaal
Bron: inhoudslijnen_po_nederlands_mondelinge_taalvaardigheid.pdf (SLO)
Rekenen wiskunde (SLO doelen) groep 1-3
Meten
Het redeneren over lengte en omtrek en oppervlakte in passende probleem- en conflictsituaties
Meetkunde
Het redeneren over ‘oriënteren in de ruimte’ in passende probleem- en conflictsituaties
Verbanden
Het aflezen van informatie uit grafische voorstellingen
Verhoudingen
Het redeneren over (kwalitatieve) verhoudingen in passende probleem- en conflictsituaties
Mediatips
Websites:
- Dammen en omgaan met tegenslagen
- Het spel dammen, waarom is het zo leuk? – Altijd tijd voor Almelo
- ‘Dammen is goed voor de mentale fitheid van kinderen’ – Al het nieuws uit Waddinxveen
- https://gietjes.blogspot.com/2018/10/leer-je-kinderen-dammen.html
- Onderzoek ‘gezond ouder worden’ via het damspel – Regionieuws Hoogeveen
- DroomDamsters – vereniging voor vrouwendammen
Gerelateerde artikelen
We’ve got the blues
Tijdens muziekactiviteiten kan gewerkt worden aan klank-, vorm- en betekenisaspecten (KVB) door met kinderen te zingen, te spelen op instrumenten, naar muziek te luisteren, maar...
Bijendans
Niets is leuker dan een bezoek aan een echte pluktuin. Dieren kijken en voeren, helpen met het werk in de tuin en zelf fruit plukken en proeven. Bij sommige pluktuinen kun je ze...
Spelend verbinden op vele manieren
Op 3 april 2019 vond het vierde landelijk congres over onderwijs aan het jonge kind plaats. Het werd georganiseerd door de Algemene Onderwijsbond (AOb) en het vakblad De wereld ...
