Maak je thema inclusiever

Hoe zorg je dat ieder kind zich herkent in een thema, ook als je dat thema niet zelf hebt gekozen? Vier stappen helpen je om ieder thema inclusiever te maken. Vervolgens laten zeven praktijkvoorbeelden zien hoe je dit aanpakt, met bijpassende prentenboekentips.

Wat lees je in dit artikel?
Je leest hoe je met vier stappen ieder thema inclusiever maakt, zodat alle kinderen zich erin kunnen herkennen. Zeven praktijkvoorbeelden met bijpassende prentenboekentips helpen je op weg.

Hoe maak je een thema inclusiever?
Onderzoek aannames, zoek een breder concept, bekijk materialen en geef verhalen ruimte.

Waarom hebben kinderen spiegels en ramen nodig?
Kinderen hebben verhalen nodig waarin ze zichzelf herkennen én die hun blik verruimen.

Hoe kun je feesten inclusiever behandelen?
Verbreed Sinterklaas en Kerst naar bijzondere dagen en verschillende feestelijke tradities.

Wat is een kleine concrete eerste stap?
Kies één aanpassing aan materialen of perspectieven binnen je volgende thema.

Het is sinterklaastijd. Op de thematafel staan een stoomboot, een mijter en een kerstboom. De kinderen praten enthousiast over cadeautjes en pepernoten. Maar niet ieder kind herkent zich in deze verhalen. Sommige kinderen vieren thuis andere feesten of helemaal geen feest in deze periode.

Kinderen hebben zowel spiegels als ramen nodig: verhalen waarin ze zichzelf herkennen én verhalen die hun blik op de wereld verruimen (Bishop, 1990). Ook burgerschapsonderwijs bereidt kinderen voor op deelname aan een diverse samenleving (Krijnen et al., 2026). Veel thema’s in de kleuterklas zijn voortgekomen uit tradities. Ze bieden structuur en houvast, maar sluiten niet vanzelf aan bij de leefwereld van alle kinderen. Door een thema bewust te verbreden, bied je ruimte aan verschillende ervaringen en perspectieven, zodat ieder kind zich gezien voelt.

Maar wat als je niet vrij bent om zelf een thema te kiezen? Ook als je met een vast programma werkt, kun je een thema inclusiever maken. De volgende vier stappen helpen daarbij.

1. Onderzoek je aannames
Elk thema bevat onbewuste aannames over wat ‘gewoon’ is. Bij het thema De boerderij veronderstel je misschien dat kinderen weten wat een boerderij is en dieren van dichtbij hebben gezien. Maar een kind dat opgroeit in een flat in de stad heeft daar mogelijk geen duidelijk beeld van. Vraag jezelf bij elk thema af: welk gezin, welk lichaam, welke taal of welke thuissituatie neem ik als vanzelfsprekend aan?

Kinderen hebben spiegels en ramen nodig

2: Zoek het bredere concept

Achter elk thema zit een breder idee. Bij De boerderij kan dat zijn: waar komt ons eten vandaan? Die vraag biedt ook ruimte aan de moestuin op het balkon, de markt om de hoek, kruiden uit de Turkse winkel of rijst die oma kookt. Bij Het verkeer kun je onderzoeken hoe mensen zich door de wereld bewegen. Dan is er ook ruimte voor het kind in een rolstoel, het kind dat met opa op de brommer komt en het kind dat altijd loopt. Door naar het bredere concept te kijken, verbreed je het thema zonder het los te laten.

3. Bekijk je materialen

Kijk kritisch naar wat er in je klas ligt. Welke huidskleuren hebben de poppen? Wie zie je terug in de prentenboeken? Sluit de verkleedkleding aan bij verschillende leefwerelden en culturen? Soms is één toevoeging al genoeg: huidskleurpotloden in meerdere tinten of een puzzel met een gezin met twee moeders. Je hoeft niet alles te vervangen, maar kunt het aanbod bewust aanvullen.

4. Geef verhalen de ruimte

Een thema hoeft niet vooraf volledig ingevuld te zijn. Geef kinderen de ruimte om over hun eigen wereld te vertellen. Stel open vragen, zoals: “Hoe gaat dat bij jou thuis?” of “Hoe klinkt dat in jouw taal?” Nodig ouders uit om iets mee te nemen, zoals een foto, een voorwerp of een woord in hun taal. Zo wordt het thema van de hele groep en ontdek je perspectieven waar je zelf misschien niet aan had gedacht.

7x een inclusiever thema

Hoe ziet de verbreding van een thema er in de praktijk uit? De volgende zeven voorbeelden (Movisie, 2026) bieden inspiratie. Met steeds twee prentenboeken per voorbeeld kun je het thema verder verdiepen (Van den Bossche, 2024).

Van reizen naar vrije tijd

Het thema Op reis is niet voor ieder kind herkenbaar. Het kan de indruk wekken dat iedereen op vakantie gaat en geld heeft om te reizen. Kijk daarom naar het bredere concept: ontspanning, plezier en vrije tijd. Zo ontstaat ruimte voor verschillende ervaringen, zoals spelen in de buurt, logeren bij familie, waterpret in de wijk of thuisblijven. De focus verschuift van waar je heen gaat naar wat je doet. Hiermee geef je ruimte aan sociaaleconomische verschillen.

Prentenboeken:

Blij zijn kost geen geld – Ilona Lammertink
Hoe verander je een banaan in een fiets – Jerry Dougherty

Ieders lichaam is anders

Thema’s over het lichaam, bewegen en emoties bieden ruimte voor fysieke en mentale diversiteit. Niet ieder lichaam kan hetzelfde, niet ieder hoofd werkt hetzelfde. Door die verschillen zichtbaar te maken, ontstaat herkenning. Een kind dat sneller moe is of gevoelig is voor prikkels, ervaart zo dat iedereen zich op een eigen manier ontwikkelt.

Prentenboeken:

Lichamen zijn leuk – Tyler Feder
Anders – Eva Eland

Families in alle vormen

Bij thema’s als Mijn familie of Wie ben ik? gaat het over herkenning: wie hoort bij mij, waar kom ik vandaan, wat maakt mij tot wie ik ben? Gezinnen bestaan in allerlei vormen. Door verschillende gezinssamenstellingen, rollen en identiteiten terug te laten komen, laat je kinderen zien hoeveel manieren er zijn om jezelf te zijn. Daarmee bied je ruimte aan gender en seksuele diversiteit. Het vraagt vooral om bewuste keuzes in taal, materiaal en verhalen.

Prentenboeken:

Een ongelooflijk grote, ongelooflijke gevaarlijke leguaan – Pim Lammers
Allemaal gezinnen – Felicity Brooks

Van Sinterklaas en Kerst naar feestdagen

Sinterklaas en Kerst lijken soms vanzelfsprekend, maar niet ieder kind viert deze feesten of heeft er dezelfde ervaringen mee. Verbreed het thema daarom naar Bijzondere dagen: momenten waarop mensen samenkomen, eten delen, licht aansteken of iets aan elkaar geven. Zo ontstaat ruimte voor verschillen de tradities. Sinterklaas en Kerst blijven onderdeel van het thema, maar worden voorbeelden van de verschillende manieren waarop mensen bijzondere momenten vieren.

Prentenboeken:

Alle dagen feest – Joni Bosch
Vier feest met ons – Valerie Wilding

Iedere naam doet ertoe

De eerste schoolweken staan vaak in het teken van groepsvorming en kennismaken. Aandacht besteden aan ieders naam is dan een inclusieve invalshoek. Zo vroeg juf Linda aan het begin van het schooljaar aan elk kind hoe hun naam uitgesproken moest worden. Een jongen straalde: “Nu heet ik eindelijk zoals ik echt heet.” Zo’n klein moment kan een groot verschil maken.

Prentenboeken:

Daarom heet ik zo! – Rigoberta Mejia Sian
Juf op de bakfiets – Kamalia Talhaoui

Taal is overal

In veel kleuterklassen worden meerdere talen gesproken. Door meertaligheid als kracht te benaderen, voelen kinderen zich erkend. Een woord in een andere taal, een sprookje van thuis of een meertalig prentenboek maakt de verscheidenheid aan talen zichtbaar. Hoe bijzonder is het als jij een woord leert in de taal van een ander kind?

Prentenboeken:

Feest voor Ilyas – Khadija Timouzar
Hé, wie ben jij – Monique Tekstra van Lochem

Iedereen ziet er anders uit

Kinderen merken uiterlijke diversiteit al vroeg op. Door verschillen zichtbaar en bespreekbaar te maken, leren ze dat mensen er op allerlei manieren uitzien. Denk aan herkenning in boeken, poppen en verkleedkleding. Als kinderen zichzelf in de materialen herkennen, groeit hun zelfvertrouwen én verruimt dat hun blik op anderen.

Prentenboeken:

En morgen nog een keer – Esohe Weyden
Wie wat worm? – Beryl Ho

Ga zelf aan de slag
Neem een thema waarmee je binnenkort werkt en bekijk het met een brede blik. Wie herkent zich erin en wie misschien niet? Bepaal in één zin waar het thema in de kern over gaat. Onderzoek daarna welke ervaringen en perspectieven nog niet in je materialen terugkomen. Kies per thema steeds één concrete aanpassing. Zo maak je ieder thema stap voor stap inclusiever.

Literatuurlijst

Bishop, R.S. (1990). Mirrors, windows, and sliding glass doors. Perspectives: Choosing and Using Books for the Classroom, 6(3), 1–2.
Krijnen, M.A., Van Vemde, L., Hornstra, L., Thijs, J., Wansink, B.G.J., & Mainhard, T. (2025). Interactie in diverse klassen: Samen werken aan cohesie, verbondenheid en sociale burgerschapsvaardigheden. Universiteit Utrecht.
Movisie. (2026). Diversiteitsvlechtwerk: Intersectionaliteit toepassen in beleid en praktijk. https://www.movisie.nl/publicatie/diversiteitsvlechtwerk
Van den Bossche, S. (2024). Leeswijzer voor diversiteit en inclusie in jeugdliteratuur. Stichting Lezen. https://www.lezen.nl/publicatie/leeswijzer-voor-diversiteit-en-inclusie-in-jeugdliteratuur/

Inloggen

Maak je thema inclusiever

Gerelateerde artikelen

Vroegsignalering doe je samen

PO-Raad en het jonge kind

Leerkracht en mediaopvoeding