Profile

HJK draait om de wereld van het jonge kind

Columns
14/10/2021
Leestijd 2-3 minuten
Geschreven door Aleid Truijens

Geen meetlat

Dochter tekent een aardappelman. Haar eerste! De eenjarige zit onder de vingerverf. Zoon van drie kan ineens tot tien tellen. De kleuterklas doet een wilde regendans. En aaah, dat schattige filmpje waarop ze in de kring praten over een klasgenoot die in het ziekenhuis ligt. Zo lief.

Save the children

Hoeveel miljarden foto’s en filmpjes van kinderen worden er door het digitale heelal afgevuurd? Mijn dochter, met één kind op school en twee op de crèche, ontvangt er zeker tien per dag. De leukste stuurt ze aan ons door. Ik smelt. Ontroerend, die kleintjes die buitenshuis dapper hun best doen. Veel groter ineens. De crèche stuurt dagelijks een verslagje. Ieder kind heeft een portfolio. Over de kleuter wordt gerapporteerd in een leerlingvolgsysteem.
Het is bewonderwenswaardig, al die verslaglegging. Ik geniet ervan. En ik heb mijn bedenkingen. Want hoe houden we maat met al dat observeren, noteren, reflecteren en bewaren? Hoe vermijd je de werkdruk, veroorzaakt door al die administratie? Ligt die informatie tot in de eeuwigheid vast, en voor wie is die toegankelijk?
Stiekem denk ik dat je de tijd die je eraan besteedt beter met het kind zélf kunt doorbrengen. Door samen te spelen, praten, zingen, verven, kleien, gymmen en dansen. Onbekommerd plezier met kleuters hebben, zonder steeds te denken aan die belangrijke ontwikkelingslijn, terwijl je ze toch veel leert. Dat is het allerrijkste.
Er is niks tegen een portfolio. Leuk, zo’n al dan niet digitale map waarin, in overleg met het kind, activiteiten en gebeurtenissen worden vastgelegd. Dat versterkt de onderlinge band, en het kind kan trots zijn op zijn werk.
Toch zou ik uitkijken met te veel ‘reflectie’ op het eigen leerproces en meta-gepraat over ontwikkeling. Het zijn kleuters, hè? Hun groei gaat met sprongen. Leren zou op deze leeftijd vanzelf moeten gaan en dat gaat het meestal ook. Waarom zou je een kleuter confronteren met prestaties of vorderingen? Dat kan leiden tot faalangst, prestatiedrang of competitief gedrag.
In een artikel in HJK trof mij één zinnetje: dat het kind in een portfolio ‘alleen met zichzelf wordt vergeleken’. Dat is goed, en essentieel. Daarin wijkt het portfolio gelukkig af van zijn formele broer, het leerlingvolgsysteem. Want dat meet, ook al bij kleuters, de cognitieve, motorische en emotionele ontwikkeling. Die wordt onverbiddelijk vastgelegd, op een normatieve manier, want een kind kan boven of onder het gemiddelde zitten. Zo stel je kinderen – ongewild meestal – op jonge leeftijd in een ratrace tegenover elkaar op.
En je creëert teleurstelling bij de ouders. Kinderen moeten liefst bovengemiddeld zijn – wat natuurlijk niet kan. Vroege observaties kunnen ook werken als vooroordelen, als een loden bal om je voet; het kind moet zich eraan ontworstelen.
Gelukkig heeft de Tweede Kamer al in 2018 gestemd tegen de Kleutertoets. Toch wordt die pas in 2022 verboden. Scholen zijn vrij om kinderen op hun eigen wijze te observeren en hoeven niet mee te doen aan de gedwongen winkelnering van het Cito. Ik hoop dat ze zo eigenwijs zijn.
Kleuters hebben speelrecht. En het recht om zich op hun eigen grappige en grillige manier te ontwikkelen. Zonder meetlat. Maar zo’n map met werkjes blijft een genot.

Aleid Truijens