Profile

HJK draait om de wereld van het jonge kind

Columns
18/01/2024
Leestijd 2-3 minuten
Geschreven door Aleid Truijens

Echt lezen

Laatst was ik in een groep 2, waar de juf voorlas. Alle kinderen zaten verzonken in het verhaal over Kikker, van Max Velthuijs. Ze hingen niet aan de mond van de juf, ze keken naar een scherm, met animaties van de schitterende illustraties. Ik begrijp de aantrekkingskracht van bewegende dieren, toch vind ik het jammer. Kan dan niet één activiteit zonder beeldscherm? Zelf lezen leer je niet door voorlezen, helaas. Daarvoor hebben we goed leesonderwijs nodig, elke dag, vanaf de peutertijd.

Save the children

Dat is urgenter dan ooit. Zeker, er ging even een schokgolfje door het land toen afgelopen december bekend werd dat Nederland wéér dramatisch was gedaald bij het internationale PISA-onderzoek naar leesvaardigheid. Mij verbaasden vooral de gelaten reacties, bij de overheid en de schoolbesturen. ‘Zorgelijk’, zuchtte men, en ging over tot de orde van de dag. Geen besef dat acuut ingrijpen nodig is.
De leesvaardigheidsscores zijn schrikbarend. Stonden we begin deze eeuw nog in de kopgroep, nu scoren we bij de OESO-landen ondergemiddeld. Van de veertien EU-landen die vanaf 2006 meedoen, scoort alleen Griekenland slechter dan wij. Van onze vijftienjarigen is 33 procent praktisch laaggeletterd: zij lezen niet goed genoeg om te functioneren in de maatschappij. Eenderde!
Ons onderwijs blijkt dus niet in staat om alle kinderen te leren lezen – om je de ogen uit je kop te schamen. Het is een vorm van verwaarlozing. Wie niet goed heeft leren lezen, is verloren, bij een studie, op het werk, als burger en als opvoeder. Op de basisschool is het probleem even groot. Ook bij PIRLS, het internationale onderzoek onder negenjarigen na drie jaar leesonderwijs, scoren we ondergemiddeld. Minstens zo erg: Nederlandse negenjarigen hebben de grootste hekel aan lezen van allemaal.
We kunnen een voorbeeld nemen aan Ierland en Zweden, waar ze wél geschrokken zijn van de PISA-resultaten en maatregelen hebben genomen. In Zweden is digitaal onderwijs ingeruild voor schoolboeken; we weten dat kinderen beter leren lezen van papier. In Ierland is het aantal lesuren voor lezen verdubbeld, worden leerkrachten bijgeschoold in leesdidactiek en worden effectieve lesmethodes gebruikt. Met spectaculaire resultaten.
In Nederland vinden deskundigen dat het vak ‘begrijpend lezen’ weg moet. Dat is verworden tot invuloefeningen en trucjes aanleren. Leerlingen vinden de wezenloze tekstjes stomvervelend. Leesexperts pleiten voor veel kinderboeken lezen én voor een ‘kennisrijk curriculum’, waarbij kinderen bij alle vakken – aardrijkskunde, geschiedenis, biologie – langere teksten lezen, en niet voortdurend filmpjes aanklikken. Op scholen die zo werken, gaat de leesvaardigheid met sprongen vooruit, al vanaf groep 3.
Dat is niet verbazingwekkend. Lezen moet écht zijn, ook voor jonge kinderen. Je leest om iets te weten te komen, of om te weten hoe het spannende of ontroerende verhaal afloop. Wie vaker leest, begrijpt meer, gaat het leuker vinden, wordt er beter in en wordt een hongerige leeswolf. Die succeservaring gun je ieder kind.

Aleid Truijens