Taalleren in communicatie

pp.00_Middelkoop-van Erp_HJK februari 2018_TaallerenEen gesprek met een leerling kent verschillende vormen: een kort gesprekje tijdens het veters strikken, een gesprek op de drempel van je klas of intensief in gesprek in de kring. Taal is een essentieel onderdeel van dit gesprek. De vorm én de inhoud van een gesprek bieden kansen om nieuwe taal te leren en te werken aan begripsuitbreiding. Leerkrachten geven tijdens professionalisering aan dat zij de leerling volgen en impliciete feedback geven, maar zich onvoldoende bewust zijn van de kansen om taal uit te breiden. Wat is het belang van taalleren, wat zijn de dilemma’s en hoe draagt professionalisering bij aan bewustwording van leerkrachten om kansen én momenten te (h)erkennen, zodat er doelgericht aan taalleren in communicatie wordt gewerkt?

Iedere stap in de taalontwikkeling lukt dankzij taalleren. Je hebt immers taal nodig om te denken en als je denkt, groeit je taal. Het leren van taal bestaat uit een aantal specifieke stappen in het ontwikkelingsproces (Goorhuis & Schaerlaekens, 2000). Bijvoorbeeld bewustwording van taalvorm: onder andere klank, zinsbouw, lezen. Daarnaast het doorzien van taalinhoud: onder andere meerdere betekenissen van een woord (in de context). Mede afhankelijk van persoonlijkheidskenmerken en omgevingsfactoren van de leerling vindt het proces van taalleren plaats. Leerlingen met een taalachterstand, een taalontwikkelingsstoornis (TOS) of meertalige leerlingen hebben de neiging meer achterop te raken (Bishop, 2006) en verdienen met nadruk intensief en doelgericht taalonderwijs. Bovenal is taalleren sterk gerelateerd aan de wijze waarop de interactie wordt aangegaan. Leerkrachten spelen een essentiële rol tijdens deze interactie.

Taalleren: als doel of als middel?
Het gesprek is een vorm van interactie, waarbij taal een belangrijke rol speelt. Er zijn vele momenten gedurende een schooldag dat een leerkracht in gesprek is met een leerling. Het karakter van het gesprek bepaalt of er gelegenheid is voor taalleren in communicatie. Gericht contact, waarbij er sprake is van toewenden, gericht luisteren en het daadwerkelijk volgen van de leerling (Pepper & Weitzman, 2009) is voorwaardelijk. Taal is hier mede een middel wat bijdraagt aan relatie, autonomie en veiligheid (Stevens, 2004) waardoor de leerling zich gezien en gehoord voelt. Wanneer een leerling geëmotioneerd de klas binnenkomt en al hakkelend zijn verhaal vertelt, is taal een middel. De aandacht is gericht op de inhoud, het verhaal van de leerling. Als leerkracht volg je deze communicatie: wat wil je mij vertellen? De context zal bepalen of er daarnaast sprake kan zijn van taalleren als doel. Hierbij is de leerkracht zich bewust van de kans die zich voordoet tijdens het gesprek om impliciete feedback te geven (recasten) én taal uit te breiden (expanderen) (Adams, Nuevo, & Egi, 2012). De leerkracht werkt hier doelgericht aan begripsuitbreiding, wat het taalleren faciliteert en visa versa.

Wil je verder lezen maar heb je nog geen abonnement? Klik dan hier.
Heb je een abonnement en wil je digitaal verder lezen? Klik dan hier.