Gedrag belonen of niet?

03-10-2011 i.o.v. Didaktief - basisschool de GrebbeVeel onderbouwleerkrachten zijn ervan overtuigd dat ze zoveel als mogelijk goed gedrag moeten belonen en slechts mogen straffen als het echt niet anders kan. In de meeste gevallen kun je als leerkracht echter ook het belonen mijden. Het helpt om een dier af te richten, maar om een kind te doen leren, is feedback geven vast een betere aanpak.

Ik had een leerkracht die op het einde van elke dag groene en rode kaartjes uitdeelde. Was je volgens hem heel stout geweest, dan kreeg je twee rode kaarten. Was je poeslief, dan kon je twee groene aan je collectie toevoegen. Braver ben ik dat jaar niet geweest, laat staan dat ik geleerd zou hebben om voortaan altijd sociaal wenselijk gedrag te vertonen. Maar het kan erger. Kinderen die een beloning krijgen, omdat ze een eenvoudige puzzel met plezier maken, zullen eerder leren dat puzzelen een stomme activiteit is, dan iets leuks en zinvols.

Bekrachtigt belonen goed gedrag?
Tik ‘belonen’ in op www.klascement.net, het leermiddelennetwerk dat gefinancierd wordt door de Vlaamse overheid, en je stuit op tientallen beloningssystemen. Het enige dat je moet doen, is de mooie beloningskaarten, -bonnen en -trommels printen. Ik neem aan dat het iets is dat we geleerd hebben in de les psychologie. De kans is groot dat je voorbeelden van operante conditionering hebt gezien van honden die beloond dan wel bestraft werden, en zo leerden dat ze een pootje moeten geven wanneer het baasje erom vraagt en niet luid mogen blaffen als er vrienden op bezoek komen.

Als de hond goed afgericht is, weet hij zelfs dat hij ‘s nachts wel moet blaffen als een onbekende in het donker naar binnen komt. Zelfs bijten is dan toegestaan. Het klinkt logisch. Het dier leert dat het juiste gedrag vertonen in de juiste context gepaard gaat met een beloning en omdat iedereen graag beloond wordt, zal hij het gedrag herhalen als de gelegenheid zich voordoet. Maar een hond die op de juiste momenten blaft of een stok terugbrengt is een hond. Het is een groot misverstand dat een leerkracht ook goed gedrag vertoont door er een beloning aan te koppelen.

Ontkrachtende boodschap
Gek genoeg vind je die ontkrachtende boodschap net zo goed terug op KlasCement in een hoog gewaardeerd, maar minder bekeken videofragment met Alfie Kohn, auteur van meer dan tien boeken over onderwijs en opvoeding (zie www.klascement.net/video/65625/?previous). Een kleuter leert net als een hond dat zijn gedrag gevolgen heeft. Toch zit een mens anders in elkaar. Hij trekt er namelijk een andere conclusie uit dan de opvoeder met zijn beloning of straf voor ogen heeft. Die wil kinderen leren de goede dingen te doen om de juiste redenen en niet om beloond te worden of om straf te ontlopen.

Wil je verder lezen maar heb je nog geen abonnement? Klik dan hier.
Heb je een abonnement en wil je digitaal verder lezen? Klik dan hier.